سیستم آتش نشانی اسپرینکلر چیست؟ این سیستم از پیشرفته ترین و کاربردی ترین روش های خاموش کردن آتش به صورت خودکار است که نقش اساسی در حفظ مال و جان انسان ها دارد. سیستم اسپرینکلر به صورت اتوماتیک آتش را شناسایی می کند و با پاشیدن آب بر روی آن می تواند 99 درصد از آتش ها را خاموش کند. در مباحث قبلی به معرفی انواع فوم آتش نشانی و کاربرد آنها و تجهیزات داخل جعبه آتش نشانی چیست؟ پرداختیم. در این محتوا با اسپرینکلر و انواع آن آشنا خواهیم شد.
سیستم آتش نشانی اسپرینکلر چیست و نحوه کارکرد آن چگونه است؟
سیستم اسپرینکلر در کل ساختمان تحت شبکه لوله کشی تحت فشار نصب می گردد و دارای سرپوش های حساس به حرارت است. وقتی دمای محیط به میزان مشخصی برسد سنسور حرارتی اسپرینکلر فعال شده و آب تحت فشار از دهانه آن بیرون می آید. این در حالی است که فقط اسپرینکلرهای ناحیه حریق فعال می شوند نه کل ساختمان. لازم به ذکر است همراه با سیستم اسپرینکلر باید از کپسول آتش نشانی نیز در ساختمان استفاده شود.
نقش مایع داخل اسپرینکلر چیست؟
حباب داخل حباب شیشه ای اسپرینکلرها حاوی ترکیب دو فاز مایع و بخار است که اصولا بر پایه الکل می باشد. کارکرد این ماده بر اساس انبساط حرارتی است. بر اثر افزایش دما، مایع درون حباب دچار انبساط می گردد و باعث افزایش فشار داخلی می شود تا زمانی که حباب شیشه ای می شکند. رنگ این مایع نشان دهنده دمای فعال شدن اسپرینکلر است: نارنجی (57 درجه سانتیگراد)، قرمز (68 درجه سانتیگراد)، زرد (79 درجه سانتیگراد)، سبز (93 درجه سانتیگراد)، آبی (141 درجه سانتیگراد) و بنفش (182 درجه سانتیگراد). انتخاب دمای مورد نظر به نوع کاربری ساختمان و دمای معمول آن وابسته است.
نقش هر یک از اجزای سیستم اسپرینکلر چیست؟
در زیر به معرفی اجزای اسپرینکلر و نقش هر یک می پردازیم.
قاب اسپرینکلر: از اجزای اصلی است که بقیه اجزا روی آن نصب و به شبکه لوله کشی وصل می شود.
اتصال حرارتی: مکانیزم اصلی جهت شناسایی آتش که از جنس حباب شیشه ای یا اتصال زودگداز فلزی است. این قطعه دارای دو وظیفه است: سنسور حرارتی و پلاگین بازدارنده جریان آب.
دفلکتور: یک صفحه است که در انتهای اسپرینکلر قرار دارد و جریان آب را به صورت قطرات ریز در می آورد. این قطعه بر شعاع پوشش و کارایی اطفای حریق تاثیر مستقیم دارد.
درپوش: این واشر بین روزنه خروجی و سنسور حرارتی جهت جلوگیری از نشت احتمالی مورد استفاده قرار می گیرد.
منبع آب و پمپ: فشار و حجم آب مورد نیاز سیستم را تامین می کند و بر طبق استاندارد NFPA 13 ساخته می شود.
روش های لوله کشی اسپرینکلر چیست؟
لوله کشی اسپرینکلر شامل مجموعه ای از لوله های فولادی یا مسی است که باعث انتقال آب از منبع به سرپوش ها می شود و شامل سه روش می باشد:
روش درختی: این روش لوله اصلی به لوله های فرعی منشعب می شود و هر لوله فرعی آب رسانی به مجموعه ای از اسپرینکلرها را برعهده دارد. در این روش فشار آب در قسمت انتهایی کمتر است.
روش حلقه ای: این روش در عین پیچیدگی بسیار کارآمد است و آب را از دو مسیر تامین می کند و قابلیت اطمینان بالایی دارد.
روش شبکه ای: این روش نیز بسیار پیچیده است. در این روش لوله ها به صورت یک شبکه متقاطع طراحی می شوند و هر اسپرینکلر به چند لوله متصل است. از این روش در پروژه ای بزرگ و حساس استفاده می شود.
کاربرد انواع اسپرینکلر در ساختمان
در زیر به بررسی انواع اسپرینکلر و کارکرد هر یک می پردازیم:
سیستم تر
در این سیستم آب به صورت دائم، تحت فشار است. این سیستم فورا فعال می شود و هزینه نگهداری پایینی دارد. اسپرینکلر سقفی از این نوع است که در اداره ها و ساختمان های مسکونی کاربرد دارد. در این سیستم احتمال یخ زدگی در مناطق سرد وجود دارد.
سیستم خشک
در مناطق سردسیر با احتمال یخ زدگی استفاده می شود. لوله با هوا یا نیتروژن تحت فشار پر می گردد. این سیستم 30 الی 60 ثانیه دیرتر از سیستم تر عمل می کند زیرا در ابتدا هوای داخل لوله تخلیه و بعد از آن آب درون شبکه می گردد.
سیستم پیش عملگر
این سیستم پیشرفته نیاز به تایید دو سیگنال (دتکتور دود یا حرارت و سیستم اسپرینکلر) دارد. از این سیستم در ساختمان های حساس مانند کتابخانه، موزه و اتاق سرور استفاده می شود.
سیستم سیلابی
در این سیستم همه اسپرینکلرها از نوع باز می باشند و پس از دریافت سیگنال اعلام حریق، تمامی اسپرینکلرها به صورت همزمان شروع به آب پاشی می کنند. قیمت اسپرینکلر آتش نشانی از این مدل بیشتر است ولی این سیستم در اماکن پرخطر مانند انبارهای حاوی مواد اشتعال زا و هنگرهای هواپیما از ضروریات است.
جدول مقایسه ای انواع سیستم اسپرینکلر
| نوع سیستم | زمان پاسخ | محیط مناسب | هزینه نصب | پیچیدگی نگهداری |
| سیستم تر | فوری (کمتر از 10 ثانیه) | ساختمان های عمومی با دمای بالای صفر | پایین | ساده |
| سیستم خشک | متوسط (30-60 ثانیه) | محیط های سردسیر و پارکینگ ها | متوسط | نیازمند بازرسی دوره ای |
| پیش عملگر | متوسط (20-45 ثانیه) | فضاهای حساس به آب | بالا | پیچیده |
| سیلابی | سریع (15-30 ثانیه) | محیط های پرخطر | بالا | متوسط |
عوامل موثر بر قیمت اسپرینکلر
عامل های تاثیرگذار بر قیمت سیستم آتش نشانی اسپرینکلر چیست؟ قیمت اسپرینکلر به عوامل گوناگونی وابسته است. این عوامل عبارتند از: نوع و تعداد اسپرینکلر، طول و قطر لوله کشی مورد نیاز، نوع سیستم، پمپ و منبع آب، تجهیزات کنترل و نظارت، هزینه طراحی و نظارت مهندسی و اجرا و تست و راه اندازی. هزینه سیستم اسپرینکلر در یک ساختمان متوسط اداری بین 8 تا 20 میلیون تومان است. قیمت هر اسپرینکلر سقفی نیز بین 50 تا 200 تومان می باشد.
مزایای استفاده از سیستم اسپرینکلر
مزایای سیستم آتش نشانی اسپرینکلر چیست؟ این مزایا شامل کاهش 20 درصدی هزینه بیمه، کاهش 90 درصدی خسارت های حریق، سرعت مهار آتش، صرفه جویی در مصرف آب و افزایش ارزش ملک می باشد. این سیستم نسبت به سایر سیستم های اطفای حریق هزینه نصب و نگهداری کمتری دارد و بی خطر می باشد. این سیستم طیف وسیعی از حریق ها را پوشش دهی و کنترل می کند و کل محیط را پوشش می دهد. عمر مفید آنها بین 30 تا 50 سال است. همواره به خاطر داشته باشید از بهترین نوع کپسول آتشنشانی برای آپارتمان نیز همراه با اسپرینکلر استفاده کنید.
استاندارد NFPA 13 در طراحی اسپرینکلر
این استاندارد یک مرجع بین المللی برای طراحی، نصب و نگهداری از سیستم های اسپرینکلر و نکاتی مهم در خصوص ایمنی در برابر آتش می باشد. در این استاندارد مواردی مانند فاصله حداکثری بین اسپرینکلرها، ضریب ایمنی، حداقل فشار آب، روش های محاسبه هیدرولیک و آزمون های دوره ای باید رعایت شود. طراحی های مهندسی نیز شامل نوع اسپرینکلر، برآورد تلفات اصطکاکی، تخمین حجم پمپ و مخزن، میزان خطر بر اساس نوع کاربری و محاسبه بار آتش می باشد. مهندسان نیز باید دارای گواهینامه NICET باشند.
سوالات متداول
آیا ممکن است اسپرینکلر به صورت اشتباه فعال شود؟ بله ولی بسیار کم اتفاق می افتد که در صورت معیوب شدن به صورت فیزیکی سرپوش می باشد.
آیا اسپرینکلر را می توان رنگ آمیزی نمود؟ خیر، زیرا این کار باعث آسیب به سنسور حرارتی آن می شود.
بازرسی دوره ای اسپرینکلر بعد از چه مدتی باید انجام شود؟ هر 5 سال یکبار باید اسپرینکلر، سرپوش و … مورد بررسی قرار گیرد.
نتیجه گیری و توصیه های کاربردی
سیستم آتش نشانی اسپرینکلر چیست؟ این سیستم یکی از کاربردی ترین سیستم ها برای محافظت در برابر آتش سوزی است. در این روش با کاربرد اصول ساده فیزیکی می توان به ضریب اطمینان بالا برای اطفای حریق دست یافت. انتخاب درست نوع اسپرینکلر، طریقه درست لوله کشی و نگهداری دوره از این سیستم عامل موفقیت در عملکرد آن است. برای طراحی این سیستم باید از مشاوران و مهندسین مجرب کمک بگیرید. حتما هر 5 سال به صورت منظم برای اطمینان از کارایی درست سیستم آن را بررسی کنید. حتما از خود می پرسید آژیر آتش نشانی چیست؟ آژیر اعلام حریق به اسپرینکلر مربوط است یا خیر؟ برای دریافت پاسخ خود مقاله مرتبط با آن را مطالعه فرمایید.
